فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٥٣ - اشاره مرحوم مصنف به ادله وجود ذهنى

ترجمه: زيرا بر معدومات حكم ايجابى و اثباتى مى‌كنيم و نيز بجهت انتزاع نمودن‌

امر كلّى از چند امر جزئى و امر كلّى از موجودات ذهنى است.

شرح عربى: ثمّ اشرنا الى وجوه من الادلة:

الاوّل قولنا: للحكم ايجابا، اى نحكم حكما ايجابيّا، على المعدوم، اى ما لا

وجود له فى الخارج كقولنا:

بحر من زيبق بارد بالطّبع و اجتماع النّقيضين مغاير لاجتماع الضّدّين.

و ثبوت شيئ لشيئ فرع ثبوت المثبت له و اذ ليس المثبت له هنا فى‌

الخارج ففى الذّهن.

و، الثّانى قولنا: لانتزاع الشّيئ ذى العموم، اى نتصوّر مفهومات تتّصف‌

بالكلّية و العموم بحذف ما به الامتياز عنها و التّصوّر اشارة عقليّة و المعدوم‌

المطللق لا يشار اليه مطلقا فهى بنحو الكلّيّة موجودة و اذ ليس فى الخارج‌

لانّ كلّ ما يوجد فى الخارج جزئىّ ففى الذّهن.

ترجمه:

اشاره مرحوم مصنّف به ادلّه وجود ذهنى‌

سپس در اينجا به وجوه و انحاء ادلّه وجود ذهنى اشاره نموده‌ايم:

دليل اوّل‌

دليل اوّل قول ما است در متن كه گفته‌ايم:

بر معدوم حكم ايجابى مى‌نمائيم يعنى اشيائيكه در خارج وجود ندارند

بسا محكوم عليه واقع مى‌شوند مانند اينكه مى‌گوئيم:

بحر من زيبق بارد بالطّبع.

( دريائى از جيوه طبيعتا سرد است).

و اجتماع النّقيضين مغاير لاجتماع الضّدّين.